Onze missie
De ruimte waarin alles samenkomt
Een van de meest complexe opgaven waar we als samenleving voor staan is de transitie van het landelijk gebied: dit is namelijk de ruimte waar alles samenkomt. De staat van de natuur, de waterkwaliteit en de leefomgevingskwaliteit staan ernstig onder druk en de juridische manoeuvreerruimte is klein. Agrarische ondernemers hebben moeite om met optimisme naar de toekomst te kijken. De grote opgaven zijn ingrijpend voor de bedrijfsvoering, en dikwijls ook voor de cultuur waarin deze ondernemers werken.
Kracht van lokale gemeenschappen
Op talloze plekken in het landelijk gebied ontstaan initiatieven die laten zien dat het anders kan. Denk aan natuurinclusieve boerenbedrijven, klimaatadaptieve landschappen en lokale energiecoöperaties. Gemeenschappen nemen het heft in eigen handen. Ze kennen de lokale context, bouwen aan vertrouwen en komen tot vernieuwende oplossingen.
Paradox
Er gebeuren weliswaar veel mooie en hoopvolle dingen, maar tegelijk gaat diepgaande verandering traag. De maatregelen en het instrumentarium van de overheid hebben niet zelden een averechts effect en koplopers blijven onnodig lang kwetsbaar. De aanhoudende onzekerheid bij agrarisch ondernemers begint zijn tol te eisen.
Het is duidelijk dat de grote verandering niet alleen op het boerenerf moet plaatsvinden, maar ook (of misschien wel juist) in de beleids- en uitvoeringspraktijk van het openbaar bestuur. The system says no: te vaak vormt het systeem een barrière voor werkelijke veranderingen. Verandering vraagt om een responsieve overheid: een overheid die luistert naar inwoners, hun signalen serieus weegt en daar zichtbaar iets mee doet in beleid, besluiten en uitvoering.
En daar ligt een paradox. Want de overheid stimuleert de transitie van het landelijk gebied, jaagt deze aan en faciliteert deze. Maar ze is dikwijls óók de eerste die deze transitie weer in de weg zit. Daar kun je je boos over maken, maar beter is het om te erkennen dat het openbaar bestuur een lastige opgave heeft. We vragen haar een belangrijke rol te spelen in vernieuwen, ontdekken, leren en opschalen. En tegelijkertijd om dit doelmatigheid, rechtmatigheid en efficiënt te doen, met breed draagvlak ook nog eens.
Samen leren en onderzoeken
In deze coalitie werken publieke organisaties, ondernemers en maatschappelijke organisaties op een nieuwe manier samen, waarin formele structuren en informele initiatieven elkaar versterken in plaats van belemmeren. Dit doen we lerenderwijs en vanuit empathie: onder alle system-says-no ervaringen zitten complexe afwegingen en structuren. We brengen die complexiteit in kaart en gaan samen onderzoeken hoe we van de ‘no’ een ‘yes’ kunnen maken.
Daarbij realiseren we dat een beweging naar system-says-yes óók iets vraagt van de samenleving. Hoeveel ruimte geven we ons openbaar bestuur? Durven we onzekerheid een plek te geven? Mag het soms ook misgaan? Op de Dutch Design Week kun je erover meepraten op de PONT expo.
System Says Yes!
In deze ontwerppraktijk werkt Caring Farmers samen met het ontwerpconsortium Drieslag. Ze bouwen voort op het RVO-onderzoek Iedere Boer Telt. De leervraag die hierbij centraal staat: hoe kunnen we samen met Caring Farmers de ‘system-says-no’ ervaringen van agrarisch ondernemers omzetten in transformatieve voorstellen die het beleidssysteem uitdagen en openen voor doelsturing en de transitie versnellen? Voor deze opdracht wordt samengewerkt met Drieslag. Zij gaan op zoek naar talent voor innovatie, zowel bij boeren als bij ambtenaren.
De Tastbare Landbouwstructuur
We weten meestal wel wélke teelt waar plaatsvindt, maar niet waaróm. Wat is de logica achter de huidige landbouwstructuur? Hoe is deze landschappelijk, geografisch en cultureel te verklaren? Verandering wordt pas mogelijk als ze uitvoerbaar is én maatschappelijk klopt. Daarom duiken ontwerpers van &flux, tini studio en LOLA Landscape Architects in de onderliggende logica van de landbouwstructuur in de Groene Mantel van de Groene Metropoolregio. Ze maken het tastbaar. Hiermee kan de coalitie verder in gesprek over het toekomstperspectief: hoe kunnen we de onderliggende logica gebruiken om tot een uitvoerbaar plan te komen voor verandering? &flux, tini studio en LOLA Landscape Architects.
Water Als Kompas
In alle discussies over stikstof dreigen we te vergeten dat er in het landelijk gebied ook grote opgaven liggen rond waterkwaliteit en -beschikbaarheid. Dit wordt vaak gezien als iets dat nog bovenop de rest komt. Maar wat als water geen knelpunt is, maar een vertrekpunt? De centrale vraag: hoe biedt een bredere blik op de wateropgaven toekomstperspectief aan boeren, en wat is daarvoor nodig van overheden?
Ontwerpers van Protopia Studio onderzoeken dit met waterschap Vallei & Veluwe. Ze beginnen op één boerenerf om te doorleven waar beleid en praktijk botsen en waar de potentie ligt. Wat ze ophalen, vertalen ze naar een systeemkaart die de perspectieven van boer, natuur en samenleving samenbrengt. Daarmee organiseren ze gesprekken met boeren en overheden in de regio, en met een AI-gesprekstool krijgt ook de natuur een stem. Zo ontwerpen ze watergedreven interventies in de regio.
Aan de slag
De Publieke Ontwerp Coalitie Landelijk Gebied is inmiddels van start gegaan. De verschillende ontwerppraktijken doen nu onderzoek en ontwikkelen interventies, elk vanuit een eigen perspectief op de opgave. PONT faciliteert structureel gezamenlijke leersessies, om de opgave te doorgronden en deeloplossingen met elkaar te verbinden. Zo leren we welke combinatie van aanpakken en oplossingen er nodig is om gezamenlijk tot verandering te komen.
