Programma voor ontwerp in het publieke domein

Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap wil creatieve denkkracht beter benutten bij het oplossen van complexe maatschappelijke vraagstukken. Daarom initieerde het ministerie het driejarige programma De Publieke Ontwerppraktijk (PONT).

Complexe opgaven en een veranderende samenleving dagen de overheid uit om op een andere manier te werken. Een ontwerpende aanpak kan zorgen voor meer draagvlak en voor effectiever en uitvoerbaar beleid. Door inleven, verbeelden, leren en toetsen aan de praktijk werken ambtenaren en ontwerpers samen aan oplossingen waarbij niet de systeemwereld, maar de leefwereld van mensen centraal staat. Steeds meer overheden werken dan ook met een ontwerpende aanpak, zoeken samenwerking met ontwerpbureaus en stellen ontwerpers aan.

PONT versterkt deze ‘publieke ontwerppraktijken’. In de eerste twee programmajaren lag de focus op kennis vergaren en delen: hoe zet je een ontwerpende aanpak goed in binnen een politiek-bestuurlijke context? We volgden achttien publieke praktijken op de voet en ondersteunden ze strategisch waar nodig. Dat leverde waardevolle inzichten op over ontwerpend werken in het publieke domein.

De kennis die dit opleverde maakten we breed beschikbaar via publicaties en leeraanbod. Ook ontwikkelden we concrete samenwerkingstools. Vrij te gebruiken voor iedereen die effectiever wil werken aan maatschappelijke opgaven.

In 2026, het laatste programmajaar, verschoof de focus van het ontwikkelen en delen van kennis naar het toepassen en toetsen ervan in de praktijk. Daarvoor startte PONT samen met partners drie Publieke Ontwerp Coalities: samenwerkingen waarin meerdere organisaties ontwerpend werken aan dezelfde maatschappelijke opgave om gezamenlijk meer impact te maken.

PONT wordt uitgevoerd door Dutch Design Foundation, in samenwerking met het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, ondersteund door CLICKNL.

Tijdlijn

PONT is een programma van vier jaar. In 2023 werd gewerkt aan het programmamodel. Van 2024 tot 2027 bouwt het programma aan de brug tussen overheid en ontwerpers.

2026

maart 2026

We lanceerden 3 Publieke Ontwerp Coalities! Dit zijn samenwerkingen waarin meerdere organisaties ontwerpend werken aan dezelfde maatschappelijke opgave. De drie opgaven waarop we samenwerken zijn 1) een weerbare samenleving, 2) de transitie van het landelijk gebied en 3) laaggeletterdheid bij volwassenen. Organisaties die zich op verschillende niveau's bezighouden met dit thema, komen in de coalitie samen. Zo kunnen we samen een beter gedeeld begrip krijgen van de opgave, en collectief dezelfde kant op bewegen.

 

januari 2026

We sloten het jaar af met een betekendiner: we reflecteerden op onze rol in publieke samenwerkingen. Wanneer moet je stelling nemen en wanneer meebewegen? En wat moet je loslaten om vooruit te komen? In december startten we samen met de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) startten we een onderzoek om te leren hoe succesvolle ontwerpprojecten beter kunnen worden opgeschaald naar andere gemeenten. Daarnaast zijn we gestart met een nieuwe boekenclub over Ambtelijk Activisme en schreven nieuwe verdiepende essays over de publieke ontwerppraktijk.

2025

oktober 2025

We brachten ons eerste online leertraject Openbaar Bestuur voor Ontwerpers uit (gratis te volgen via de 'Meedoen' pagina), we werkten samen met de NSOB aan publicatie 'Ontwerper ontmoet Publieke Zaak' dat we samen lanceerden in Den Haag. Tijdens Dutch Design Week presenteerden we onze nieuwe publicaties in een expositie, gaven we workshops en hostten events waar we met internationale sprekers de volgende stappen verkenden: hoe kan ontwerp ons openbaar bestuur transformeren, en waarom dat nodig is.

 

april 2025

Ons praktijkonderzoek is uitgebreid: we volgen 13 projecten van binnenuit om te leren wat er goed gaat. Samen met overheidsprogramma's zoals Werk aan Uitvoering ontstonden nieuwe kansen. We startten met de boekenclub 'Onderzoekend Samenwerken', 'Burgerschap en Betrokkenheid' en 'Stuurloos als Spiegel'. In onze onderzoekswerkplaats wordt gewerkt aan een lexicon voor heldere woorden in publieke ontwerppraktijken en aan een toolbox voor sterkere samenwerking tussen ontwerpbureaus. In deze fase van het programma ligt de focus op divergeren, kennis ophalen en delen en verbinden.

 

januari 2025

PONT verwelkomt onderzoeker Femke als nieuw teamlid voor het schrijven van onderzoekspublicaties; de eerste verschijnt medio 2025. In januari vind ook de eerste Betekendag plaats, waar professionals waardeverschillen in samenwerking onderzoeken. Ook wordt een inkoopgids afgerond, een praktische tool om een ontwerpende aanpak in te kopen binnen de overheid.

2024

oktober 2024

Net na ons grote event in Den Haag - waar we met 400 ontwerpers en ambtenaren in de zaal onderzochten hoe ontwerp kan bijdragen aan stuurkracht in de overheid - deed PONT voor het eerst mee aan de Dutch Design Week als programma van DDF. PONT was onderdeel van de Designing Society expo, waar de kracht van ontwerp voor maatschappelijke vraagstukken werd belicht. We organiseerden talks, deelden onderzoeksresultaten, en hielden de eerste PONT-collectief bijeenkomst. Kort daarna begon een leertraject met de NSOB en werden case-video’s van succesverhalen gedeeld op onze website.

 

juli 2024

PONT is een half jaar op gang, waarin er veel is ontwikkeld, geleerd en gedeeld: de eerste boekenclubs zijn afgerond, de eerste onderzoeken eindigen, en de PONT-website wordt gelanceerd. Een onderzoeksalliantie van wetenschappers is opgezet en een PONT-collectief van ambassadeurs helpt mee aan de strategische ontwikkeling. De eerste onderzoeken lopen en we werken toe uitbreiding van het programma.

 
Nynke Tromp presenteert voor een groep

april 2024

Het pilotteam overhandigt het programma aan het nieuwe, vaste programmateam onder leiding van Nynke Tromp. Dit team zet de programmalijn verder uit, en ontwikkelt hierop door. In de tussentijd zijn de eerste masterclasses gehost, is de eerste boekenclub van start en lopen er onderzoeksprojecten naar taal en inkoop.

 
Zaal met publiek dat deelneemt aan een bijeenkomst van PONT

januari 2024

Vanaf 2024 begint de uitvoeringsfase van het programma. PONT start met een onderzoeksmethode waarin samenwerkingen tussen publieke partijen en ontwerpers worden gevolgd door ‘Impactversterkers’. Zij leren wat goed gaat en waar groeikansen liggen. Op basis van deze leercyclus worden masterclasses, trajecten en boekenclubs ontwikkeld, en worden kennis en tools ontwikkeld in onderzoeksprojecten.

2023
Mensen in een zaal tijdens een ontwerpsessie

januari 2023

Ruim 600 ontwerpers, onderzoekers, ambtenaren en ambtelijke opdrachtgevers ontmoeten elkaar tijdens dialoog- en ontwerpsessies. Er vinden gelijktijdig onderzoeken plaats naar de definitie van de ontwerpende aanpak en vergelijkbare programma’s in binnen en buitenland. Op basis van alle opgehaalde informatie maakt het pilotteam een analyse van de positie van ontwerp en de ruimte voor een ontwerpende aanpak in de publieke sector.

 
Programmavoorstel PONT overhandigd aan staatssecretaris Gunay Uslu - het programmateam van PONT staat samen met haar op het bordes.

juli 2023

In het derde kwartaal werd het programmavoorstel De Publieke Ontwerppraktijk (PONT) gepresenteerd aan staatssecretaris Gunay Uslu. In september landt het programma PONT binnen de Dutch Design Foundation, waarmee de samenwerking tussen het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de Dutch Design Foundation van start gaat.

 
Het officiele moment van de pontlancering met op het podium Martijn, Renske

oktober 2023

PONT werd officieel gelanceerd tijdens Dutch Design Week 2023. Tijdens de lancering werd het programma overgedragen aan de Dutch Design Foundation, die het programma uitvoeren en doorontwikkelen.

 
Groepsfoto van het pilotteam

oktober 2022

Het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap vroeg CLICKNL een pilotteam samen te stellen die de basis kon bouwen voor het programma De Publieke Ontwerppraktijk (PONT).

Team

Nynke Tromp

Programmadirecteur

Lotte Vergouwen

Lead educatie & reflectie

Thijs van Exel

Lead praktijken & Kwartiermaker laaggeletterdheid

Johanneke Minnema

Lead ontwikkelwerkplaats

Femke Coops

Lead onderzoek

Marieke L'Ortye

Lead communicatie & community

Annick Mooij

Communicatiemedewerker

India Kessels

Programma-assistent

Marianne Aarnoudse

Liaison Dutch Design Foundation - Head of Coalitions

Aline Knip

Liaison Ministerie OCW - Senior beleidsmedewerker

Patrick van der Hijden

Kwartiermaker weerbare samenleving

André Schaminée

Kwartiermaker transitie landelijk gebied

Florian Bekkers

Expert transformatief leiderschap in het openbaar bestuur

Mieke van der Bijl - Brouwer

Expert portfolioleren

Contact

PONT wordt uitgevoerd door Dutch Design Foundation, in samenwerking met het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, ondersteund door CLICKNL

Klokgebouw 1115617 AB  Eindhoven
Nederland

pont@dutchdesignfoundation.com
(+31) 040 296 11 50

LinkedIn

Doe mee met PONT

Wil jij ook met nog meer resultaat ontwerpend werken aan maatschappelijke vraagstukken? Verdiep je kennis en vaardigheden met het brede leeraanbod, verbreed je netwerk tijdens een van onze evenementen of draag bij via een open opdracht.

Bekijk hoe je kan meedoen