Ondanks dat gemeenten steeds vaker samenwerken, is samenwerken niet altijd vanzelfsprekend. De regels, afspraken en politieke keuzes zijn niet overal hetzelfde, en de specifieke uitdagingen verschillen per gemeente. Daarom kunnen succesvolle uitkomsten meestal niet één op één worden overgenomen.
Dat wil echter niet zeggen dat successen niet gedeeld kunnen worden. Met een ontwerpende aanpak kan dat wel degelijk: de aanpak kan met respect voor de werkende principes zoeken naar een passende vorm voor andere gemeenten.
Om het proces van het opschalen en overnemen van een bestaand ontwerp goed te doorlopen, zijn er zeven elementen die relevant zijn bij opschaling geïdentificeerd en is er een overzicht van opschalingsstrategieën opgesteld. Samen bieden die houvast en inspiratie om effectief op te schalen met oog voor de lokale context.
Er zijn twee handboeken ontwikkeld: één voor ambtenaren die hun succesvolle project verder willen brengen, en één voor ambtenaren een bestaand project willen overnemen. De handboeken helpen je de kennis toe te passen op jouw eigen projecten, en aan de slag te gaan met je partners en collega’s.
Ontwerper in opschalingstrajectenDit helpt om uit de tunnel van het eigen concept te stappen en scherper te krijgen wat er eigenlijk overdraagbaar is en welke voorwaarden nodig zijn om een interventie of aanpak breder inzetbaar te maken.
Handboek voor delende gemeenten
Heb je een succesvolle lokale ontwerpaanpak ontwikkeld en wil je breder gebruik ervan stimuleren? Deze handleiding helpt je te beoordelen of jouw ontwerp opschaalbaar is en het helpt de opschaalbaarheid gericht te vergroten en de juiste informatie over te dragen aan een ontvangende gemeente.
Voor wie:
- Voor ambtenaren (in een gemeente of provincie) die een succesvolle ontwerpuitkomst (intern) willen opschalen, hun ontwerpuitkomst bij andere gemeenten willen herhalen of op een andere manier de impact van hun ontwerpuitkomst willen vergroten.
- Ontwerpers, projectleiders of andere professionals die willen leren over het opschalen van hun ontwerpuitkomsten.
Wanneer zet je het in?
- Voor of tijdens het ontwerpproces: om de opschalingskansen van je eindproduct te vergroten.
- Wanneer je ontwerpuitkomst een succes is: om te verkennen hoe je opschaling kunt aanpakken.
Adviseur VNGHet handboek voor delende gemeenten helpt om te verkennen of een al bestaand project ook levensvatbaar is op een andere plek
Handboek voor ontvangende gemeenten
Loop je tegen een opgave aan waar een andere gemeente al een slimme ontwerpoplossing voor heeft bedacht? Deze handleiding helpt je in kaart te brengen hoe opschaalbaar deze oplossing is naar jouw context. Je leert te identificeren welke facetten van opschaling vragen om aanpassing naar jouw specifieke context en hoe je belangrijke informatie over het ontwerpproces en de uitkomst uitvraagt bij de oorspronkelijke gemeente.
Voor wie?
- Voor ambtenaren (bij een gemeente of provincie) die werken aan maatschappelijke opgaven en een bestaande ontwerpuitkomst (van bijvoorbeeld een andere gemeente) willen inzetten in hun eigen gemeente.
- Ontwerpers, projectleiders of andere professionals die succesvolle ontwerpuitkomsten verder willen brengen.
Wanneer zet je het in?
- Als je verkent of een ontwerpende aanpak of een ontwerpuitkomst iets voor jou is.
- Als je interesse hebt om een specifiek ontwerp of project over te nemen, en wilt verkennen hoe het bij jouw gemeente past en hoe je implementatie vormgeeft.
- Tijdens een overdrachtssessie met de ‘delende gemeente’.
De 7 elementen van opschaling
Wanneer je een ontwerpuitkomst overneemt in een andere context, zijn er allerlei invloeden en elementen om rekening mee te houden. Als handvat om je door de opschaling te navigeren, voegt dit document deze invloeden samen tot 7 elementen.
De opschalingsstrategiën
Je kan op allerlei manieren opschalen. Ieder project vraagt om een andere strategische keuzes. In dit document nemen je mee langs allerlei strategieën om je te inspireren en richting te bieden.
OntwerperDoor de 7 elementen en de opschalingsstrategieën krijg je houvast in je proces. Weg van “dit werkte hier goed, dus het zal elders ook wel werken”, maar juist door te kijken vanuit de bril van partners, de doelgroep en vraagstukhouders.
De handboeken zijn ontwikkeld in samenwerking met VNG Realisatie, Sacha van Tongeren en ontwerpstudio’s Ideate, Shoshin en We Are Social Rebels. Wil je meer weten hoe het tot stand is gekomen? Lees hier meer.
Loet Zagt deed parallel een onderzoek naar eigenaarschap bij het proces van opschalen van sociale innovaties op gemeenteniveau in het kader van zijn master Publiek Management bij de Utrechtse School voor Bestuurs en Organisatiewetenschap. Hij schreef hierover een masterscriptie met als titel Wie pakt het op? Lees hier de samenvatting.