Voor wie is dit leertraject?
Dit programma is ontwikkeld voor topambtenaren die leiding geven aan complexe maatschappelijke opgaven en op zoek zijn naar manieren om anders te kijken, anders te werken en daarmee nieuwe handelingsruimte te creëren. Het leertraject wordt aangeboden via de Algemene Bestuursdienst aan topambtenaren vanaf schaal 15 en topambtenaren werkzaam bij DGABD-partners. Twijfel je of je onder de doelgroep valt? Mail dan naar: abdontwikkeling@minbzk.nl.
Wat maakt ontwerpend werken onderscheidend?
De overheid staat voor complexe maatschappelijke opgaven in een samenleving die continu verandert. Deze leeractiviteit speelt in op die realiteit en laat zien hoe een ontwerpende aanpak helpt om vraagstukken te verdiepen, nieuwe perspectieven te openen en concrete stappen vooruit te zetten. Je ontwikkelt inzicht in wat ontwerpend werken betekent voor beleid, uitvoering en leiderschap, en hoe je hier als topambtenaar richting en leiding aan geeft.
Het onderscheidende kenmerk van ontwerpend werken is dat het vertrekt vanuit het vraagstuk zoals het wordt ervaren in de samenleving, en niet vanuit vooraf vaststaande oplossingen of beleidskaders. Concreet betekent dit dat je bij ontwerpend werken:
- Eerst verdiept, dan beslist
In plaats van snel te sturen op oplossingen, wordt het vraagstuk verkend vanuit verschillende perspectieven: burgers, uitvoerders, professionals en bestuur. Zo wordt zichtbaar wat er werkelijk speelt. - Abstracte opgaven concreet en ervaarbaar maakt
Ontwerp vertaalt complexe vraagstukken naar beelden, scenario’s, prototypes of ervaringen. Dat maakt gevolgen, keuzes en dilemma’s tastbaar en bespreekbaar in bestuurlijke besluitvorming. - Stap voor stap ontwikkelt en leert
Ontwerpend werken is iteratief: je onderzoekt, probeert, leert en stelt bij. Niet alles hoeft vooraf vast te staan. Leren is onderdeel van het proces en levert richting op voor volgende stappen. - Samen met de samenleving tot stand komt
Ontwerpers betrekken actief verschillende perspectieven. Dat vergroot de kwaliteit van besluiten en versterkt het vertrouwen dat beleid aansluit bij de leefwereld van mensen. - Handelingsruimte creëert in vastgelopen dossiers
Door anders te kijken en te werken ontstaan nieuwe perspectieven, waarmee beweging mogelijk wordt in dossiers die eerder vastzaten.
De leeractiviteit duurt een half jaar en bestaat uit zes samenhangende bijeenkomsten, aangevuld met tussentijdse intervisie en begeleiding door ervaren ontwerpcoaches.
Opbouw van het leertraject
De leeractiviteit duurt een half jaar en bestaat uit zes samenhangende bijeenkomsten, aangevuld met tussentijdse intervisie en begeleiding door ervaren ontwerpcoaches.
Vooraf – Individuele intakegesprekken
Vooraf zijn er individuele intakegesprekken om te verkennen en vast te stellen of jouw vraagstuk geschikt en relevant is voor dit leertraject.
Sessie 1 – Ontwerpen voor complexe maatschappelijke opgaven
In deze startbijeenkomst maak je kennis met een ontwerpende aanpak voor complexe maatschappelijke vraagstukken. Je verkent wat ontwerp is, hoe het het bestuurlijke repertoire verrijkt en wanneer het waarde toevoegt. Daarnaast is er ruimte voor kennismaking met andere topambtenaren en de ontwerpcoaches, vanuit je eigen actuele vraagstuk.
Sessie 2 – Leren door te doen: een ontwerpervaring
Tijdens deze ervaringsdag werk je samen aan een maatschappelijke casus. Door onderzoek te doen, verschillende perspectieven op te halen en inzichten te verbeelden, ervaar je wat een ontwerpende aanpak oplevert en wat dit betekent voor jouw eigen praktijk als topambtenaar.
Sessie 3 – Ruimte maken voor publieke ontwerppraktijken
In deze sessie staat jouw rol als leider centraal. Hoe creëer je ruimte voor een ontwerpende aanpak binnen bestaande bestuurlijke en organisatorische kaders? Je werkt aan het inrichten van een concrete ontwerpsessie voor je eigen praktijk en verkent welke condities nodig zijn om anders te werken en hier actief sturing aan te geven.
Sessie 4 – Inspiratie en verdieping tijdens de Dutch Design Week
Tijdens deze inspiratiedag in Eindhoven maak je kennis met voorbeelden van ontwerp in het publieke domein en met verschillende vormen en kwaliteiten van ontwerp. Je onderzoekt hoe ontwerp kan bijdragen aan agendering, besluitvorming en verandering, en welke vormen passen bij jouw maatschappelijke opgave.
Sessie 5 – Fricties aangaan en benutten
Ontwerpend werken in een politiek-bestuurlijke context brengt fricties met zich mee. In deze sessie leer je hoe je deze fricties herkent en benut om beweging te creëren. Je reflecteert op je rol als publiek leider en op wat complexe maatschappelijke opgaven vragen van de organisatie van de overheid.
Sessie 6 – Leiderschap voor publieke ontwerppraktijken
In de afsluitende sessie breng je je inzichten samen in een persoonlijke kijk op leiderschap, passend bij een ontwerpende aanpak. Je reflecteert op je ontwikkeling gedurende het traject en formuleert persoonlijke leiderschapsprincipes. De leeractiviteit wordt afgesloten met een persoonlijk statement of manifest dat richting geeft aan jouw rol als topambtenaar.
Aan het einde van het leertraject heb je je eigen opgave verder gebracht. En daarnaast heb je je de techniek van ontwerpend werken eigen gemaakt en kun je die inzetten bij andere opgaven en vraagstukken.
Wat levert het op?
Aan het einde van het leertraject heb je je eigen opgave verder gebracht én heb je je de techniek van ontwerpend werken eigen gemaakt. Je kunt deze inzetten bij andere opgaven en vraagstukken, zowel in je huidige rol als in toekomstige maatschappelijke uitdagingen.
✓ Herken ontwerpvragen bij complexe opgaven
✓ Stuur ontwerptrajecten effectief aan
✓ Werk samen, experimenteer met maatschappelijke partners en ontwerpers
✓ Doorbreek vastgelopen dossiers met nieuwe perspectieven
Over De Publieke Ontwerppraktijk (PONT)
Dit leertraject wordt verzorgd door Nynke Tromp, samen met ervaren vak-experts. Nynke is naast ontwerper, onderzoeker en hoogleraar ontwerp & gedragsverandering aan de TU Delft programmadirecteur van De Publieke Ontwerppraktijk (PONT).
PONT is een 3-jarig programma van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, dat wordt uitgevoerd door Dutch Design Foundation. PONT versterkt de samenwerking tussen ontwerpers en de overheid, zodat samen proactief, rechtvaardig en flexibel kunnen werken aan de uitdagingen van deze tijd.
Dit leertraject wordt aangeboden via de Algemene Bestuursdienst. Meer informatie over inschrijving en data vind je op de website van de ABD.