Wil je frictie in je werk waarderen? Denk dan niet aan een machine die vastloopt maar aan een vijzel waarin smaken vrij komen. Aan wrijvende lijven in een dans. Aan een strijkstok over een snaar, of een worm in een composthoop.
Frictie komt vaak onverwacht. Je had andere plannen voor de middag, of een heel goed ontwerpidee. Dat moet wachten. Zorg dat duidelijk wordt wat op het spel staat voordat je verder gaat.
Door een proces te faciliteren kun je onbedoeld gladstrijken wat ruw is zodat waardevolle frictie uitblijft. Om het gezellig te houden, of de agenda te halen. Kun je de frictie ook vergroten?
Oké niet letterlijk. Maar gebruik desnoods wat zachte dwang om de frictie langer in stand te houden, tijd te geven. We kunnen meer ongemak aan dan we denken.
Alleen al de term dappere ruimte gebruiken vergroot ons dappere vermogen. Durf je de verwachting van risicoloze veiligheid los te laten? Het kan bevrijdend zijn.
Ontwerpers zijn best braaf, dat brengt ons verder. Sta stil bij je braafheid. Wat levert die je op? En waar houdt jouw braafheid op, en begint je dapperheid?
Het kan eenzaam zijn om het anders te doen, dus verzamel andere dapperen om je heen om je te inspireren, samen te lachen over de frictie die jullie veroorzaken en voor elkaar te zorgen.
Wat wordt er niet gezegd? Wat staat er wél op het spel maar niet in de stukken? Is je opdrachtgever onderdeel van het probleem? Ben jij onderdeel van het probleem? Waarom is het stil?
Braaf, Brave, Blijf in een publieke ontwerppraktijk
Bij de start van een publieke ontwerppraktijk kun je het belang van wrijving en de benodigde dapperheid ter sprake brengen. In gesprek met je opdrachtgever en andere partners. En in je offerte. Braaf: Wat willen we volgen en welke relaties doen er toe? Dapper: Wat doet er echt toe, waar zullen we standvastig zijn? Blijf: Hoe voorkomen we dat frictie te snel onschadelijk wordt gemaakt? Wij noemen die paragraaf “Hoe dapper is deze opdracht?” (zie ook de handleiding) Ga er niet vanuit dat jouw rol frictieloos in de machine past, en werk bij de start aan de verwachting van samenwerkingspartners: Misschien ben je hier juist voor wrijving. Als de stamper van een vijzel? Als een worm in de composthoop?
Lees het essay om je verder te verdiepen in het belang van frictie. En leer van andere ontwerpers die naar hun eigen braafheid en dapperheid kijken in de podcast braaf of brave?
Tijdens je betrokkenheid bij een publieke ontwerppraktijk bestaat braafheid uit het verder bouwen aan relaties die je nodig hebt, en begrijpen wat omarmd wordt en waarom. Als het spannend wordt: kun je vertragen, je kwetsbaar opstellen en expliciet ruimte en tijd geven aan onderwerpen en relaties die frictie nodig hebben? Kun je elementen juist in wrijving brengen en voor enige tijd houden? Kun je zachte dwang uitoefenen om de frictie ook echt te laten bestaan? Als het te heet wordt een vorm van verkoeling zoeken, en niet te snel reageren. Hoe kan frictie blijven?
We ontwierpen zelf verschillende interventies: in de braaf, brave, blijf workshop en diner oefenden we met elkaar hoe je samen ongemak kunt doorstaan. Frictie en ongemak creëren en doorstaan in je werk kan eenzaam zijn, dus verzamel andere dapperen om je heen. Zorg voor elkaar en organiseer je.
Na je betrokkenheid bij een publieke ontwerppraktijk blijft de bende, want die heb je echt niet opgelost. Taaie maatschappelijke vragen worden nu eenmaal gekarakteriseerd door onoplosbare tegenstellingen. Wat kan er blijven, zodat er frictie kan zijn? Maak contact met hen die voor en na jou betrokken zijn. Geef niet alleen goed ontworpen perspectief en hoera-momenten door, maar juist ook de frictie. Denk in lange lijnen, en nodig anderen uit dat ook te doen. Wees een blijver. En bel ze nog eens terug. Of schrijf een brief aan je opdrachtgever waarin je kritisch reflecteert op je eigen braafheid en dapperheid in de opdracht.